Tworzy nas historia
Muzeum Początków Państwa Polskiego

Alternative content

Gniezno w dawnych wiekach









Ekspozycja poświęcona dziejom Gniezna i ziemi gnieźnieńskiej, od najstarszych epok po XVIII w.  Prezentuje wieloletni dorobek Muzeum Początków Państwa Polskiego w zakresie pozyskiwania zbiorów archeologicznych oraz kolekcji z dziedziny historii i sztuki. Na wystawie zgromadzono ok. 190 eksponatów archeologicznych oraz ok. 40 zabytków historycznych związanych z nowszymi dziejami tego ośrodka (XV-XVIII w.).

*
Prezentację części archeologicznej rozpoczynają pozostałości krzemiennych narzędzi ze schyłkowego paleolitu (starsza epoka kamienia; ok. 10 tys. lat p.n.e.). Uwagę zwracają mikrolityczne ostrza mezolityczne (środkowa epoka kamienia) oraz narzędzia kamienne (topory, siekierki) i ułamki ceramiki z neolitu (młodsza epoka kamienia; ok. V/IV tys. lat p.n.e.). Kolejne, zgromadzone na ekspozycji obiekty wiążą się już z epoką brązu (ok. II-I tys. p.n.e.) i wczesną epoką żelaza ze szczególnym uwzględnieniem roli kultury łużyckiej, której ludność żyjąca w osadach zajmowała się głównie rolnictwem i hodowlą. Około IX/VIII w. p.n.e. trwałe osadnictwo na terenie ziemi gnieźnieńskiej rozwijało się również pod wpływem impulsów z ośrodków celtyckich, natomiast w pierwszych wiekach naszej ery w kulturze materialnej ówczesnych mieszkańców Gniezna i okolic uwidaczniają się wpływy odległego Cesarstwa Rzymskiego.

Wczesne średniowiecze (VIII – ok. poł. XIII w.), to okres powszechnie znany w odniesieniu do historii Gniezna, zwłaszcza w dziedzinie roli tego ośrodka w powstawaniu państwowości polskiej, ale także jako ważnego miejsca kultu pogańskiego. Potężny, wieloczłonowy gród gnieźnieński, którego początki sięgają lat 40-tych X w, skupiał także osadnictwo wokół siebie. Zarówno z grodu, jak i rozlicznych pobliskich osad są prezentowane na wystawie wyroby garncarskie (od IX po XIII w.), narzędzia żelazne (np. sierp, nożyce kabłąkowe, noże, krzesiwa), klucze, przedmioty związane z tkactwem, ozdobne wytwory z poroża i kości itp.
Późne średniowiecze (ok. poł. XIIII – XV w.) charakteryzuje zbiór pięknych naczyń stalowo-szarych dodatkowo czernionych i wybłyszczanych. Uwagę zwracają dzbany i duże misy gliniane, charakterystyczne dla tego okresu. Cennymi zabytkami są dobrze zachowane kafle piecowe ze scenami religijnymi i rodzajowymi, a także z herbami rycerstwa polskiego. Ekspozycję uzupełniają dwa niezwykle rzadkie dzbany cynowe ze schyłku XV w. ze znakiem wytwórcy oraz dobrze zachowane wyroby ślusarskie (zamki, kłódki, klucze).

Okres nowożytny na omawianej wystawie wyróżnia się poprzez swoją niezwykle bogatą kolorystykę zawartą na renesansowych ozdobnych szkliwionych kaflach piecowych oraz na różnych formach XVI-XVII - wiecznych naczyń glinianych (m.in. dzbany, kufle, kubki, talerze) ozdabianych nierzadko w manierze wzornictwa tureckiego. Kolekcję ceramiki z tego czasu uzupełniają różnej wielkości białe gliniane dzbany na miód (m.in. z wyrytą datą roczną 1563 r.), zabawki gliniane, żelazne narzędzia pracy, łyżka, widelczyk i nożyki stołowe, okucia ozdobne oraz pozłacana tarczka zegara z pocz. XVII w.
Ważne miejsce na ekspozycji zajmują przedmioty, które wiążą się z działalnością gnieźnieńskich cechów rzemieślniczych. Na wystawie możemy obejrzeć dwa skarby: cechu młynarzy i zbiorowego (zrzeszających snycerzy, garncarzy, ślusarzy i bednarzy). Skarb, to inaczej skrzynia (lada) wraz z jej z zawartością. Przechowywano w niej najcenniejsze przedmioty, czyli statut, wilkom, skarbonkę, cechę (obesłanie), księgi, kubki, tłoki pieczętne oraz dokumenty. Wyjątkową atrakcję wystawy stanowi szklany wilkom, ozdobiony barwną malaturą ze sceną "Ofiarowania Abrahama" z 1596 roku, oraz broń – halabarda, szponton i spisa, gdyż do obowiązków cechów rzemieślniczych należała także obrona miasta.

Po rozwiązanie spraw spornych mieszkańcy Gniezna i otaczających go jurydyk (Grzybowa Panieńskiego i Świętojańskiego, Wójtostwa, Jędrzejewo oraz Cierpięg)  udawali się do sądów.  O egzekucji praw i istnieniu kata przypomina nam prezentowany wystawie topór i pień katowski (XVI/XVII w.).